Menu
A+ A A-

Νομπελίστες Ιατροί: Élie Metchnikoff (1845 – 1916), ο ιδρυτής της εξελικτικής εμβρυολογίας

Ο Ρώσος βιολόγος και παθολόγος Élie Metchnikoff έμεινε στην ιστορία για την πρωτοποριακή του έρευνα γύρω από το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ θεωρείται ο ιδρυτής της εξελικτικής εμβρυολογίας. Επίσης, του πιστώνεται από πολλούς η εισήγηση του όσου γηριατρική το 1903 για την αναδυόμενη τότε μελέτη της γήρανσης και της μακροζωίας.

Τα πρώτα χρόνια

Γεννήθηκε στις 15 Μαΐου 1845 στο χωριό Ivanovka κοντά στο Kharkov της τότε Ρωσικής Αυτοκρατορίας, που σήμερα βρίσκεται στην Ουκρανία.

Κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας, ο Metchnikoff ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τη φυσική ιστορία, τη βιολογία και τη βοτανική. Το πάθος του για τα μαθήματα αυτά φρόντιζε να το διοχετεύει στα αδέρφια του και τους φίλους του μέσα από διαλέξεις που διοργάνωνε.

Όταν δημοσιεύτηκε το 1859 το περίφημο έργο του Charles Robert Darwin «On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or The Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life» (Περί της καταγωγής των ειδών), ο Metchnikoff άρχισε να επικεντρώνει το ερευνητικό του ενδιαφέρον γύρω από τη μελέτη της επιβίωσης του ισχυρότερου οργανισμού.

Σπούδασε φυσικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Kharkov, απ’ όπου αποφοίτησε μέσα σε δύο χρόνια το 1864 ολοκληρώνοντας τον τετραετή κύκλο μαθημάτων που απαιτούνταν. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στη Γερμανία για να σπουδάσει τη θαλάσσια πανίδα στο μικρό νησί Heligoland στη Βόρεια Θάλασσα.

Το 1865 παρατήρησε την ενδοκυτταρική πέψη σε έναν σκώληκα, ανακάλυψη που τον επηρέασε σημαντικά στις μετέπειτα έρευνές του.

Ακολούθως φοίτησε στο Πανεπιστήμιο του Giessen, στο Πανεπιστήμιο του Göttingen και στην Ακαδημία του Munich, όπου ειδικεύτηκε στη βιολογία.

Σταδιοδρομία

Με την ολοκλήρωση των σπουδών του, ο Metchnikoff ταξίδεψε στην Ιταλία, όπου μελέτησε την εμβρυολογία των ασπόνδυλων. Το ταξίδι αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς μελέτησε την εμβρυική ανάπτυξη των ψαριών Sepiola και Crustacean Nelalia που αποτέλεσαν το θέμα της διδακτορικής διατριβής του.

Επέστρεψε στη Ρωσία, όπου διορίστηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Novorossiya το 1870, θέση που διατήρησε ως το 1882, όταν και παραιτήθηκε καταγγέλλοντας την αντιδραστική εκπαίδευση που προωθούσε το τσαρικό καθεστώς.

Εγκαταλείποντας την πανεπιστημιακή έδρα, ο Metchnikoff εγκαταστάθηκε στην Οδησσό, όπου οργάνωσε ένα ιδιωτικό εργαστήριο συνεχίζοντας τις έρευνές του.

Το 1888 θα μετεγκατεσταθεί στο Παρίσι αποδεχόμενος την πρόσκληση του Ινστιτούτου Pastuer να αναλάβει τη διεύθυνση ενός εργαστηρίου για την εκπόνηση των μελετών του. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1905 διορίστηκε βοηθός Διευθυντή του Ινστιτούτου.

Το επιστημονικό έργο του Metchnikoff υπήρξε ευρύ και πολυσχιδές καλύπτοντας τον τομέα της βιολογίας και της ιατρικής.

Υπήρξε ο εισηγητής της θεωρίας των φαγοκυττάρων που εξηγούν την προέλευση των πολυκύτταρων ζώων. Το 1882 ανακάλυψε το φαινόμενο της φαγοκυττάρωσης που αποτέλεσε τη βάση της ανάπτυξης της συγκριτικής παθολογίας της φλεγμονής και της φαγοκυτταρικής θεωρίας περί ανοσίας.

Ακόμη, όπως οι περισσότεροι ερευνητές της εποχής του, αφιέρωσε μεγάλο μέρος των ερευνών του στη μελέτη της μικροβιολογίας με τις κυριότερες εργασίες του να αφορούν την επιδημιολογία της χολέρας, του τυφοειδούς πυρετού, της φυματίωσης και άλλων λοιμωδών νοσημάτων.

Η γηριατρική υπήρξε μία από τις θεμελιώδεις εισηγήσεις του. Σύμφωνα με τον Metchnikoff, το πρώιμο γήρας και ο πρώιμος θάνατος οφείλονται σε αυτοδηλητηρίαση από μικρόβια και δηλητήρια. Για τον λόγο αυτό πρότεινε την ορθοβίωση, την επίτευξη δηλαδή ενός ευτυχισμένου κύκλου ζωής που θα είχε ως αποτέλεσμα έναν ήρεμο και φυσιολογικό θάνατο.

Τέλος, υπήρξε θιασώτης του δαρβινισμού, του οποίου προσπάθησε να λύσει κάποια προβλήματα. Ως ορθολογιστής τήρησε επικριτική στάση απέναντι στις θρησκόληπτες, μυστικιστικές και ιδεαλιστικές απόψεις. Επίσης, τήρησε έντονα αρνητική στάση στον αυταρχισμό και το δεσποτισμό του τσαρικού καθεστώτος.

Βραβείο Νόμπελ

Το 1908 από κοινού μαζί με τον Γερμανό μικροβιολόγο Paul Ehrlich τους απενεμήθη το Βραβείο Νόμπελ ιατρικής και φυσιολογίας «σε αναγνώριση της συνεισφοράς τους στον τομέα του ανοσοποιητικού συστήματος».

Συγγραφικό έργο

Ο Metchnikoff δημοσίευσε αρκετές μελέτες, από τις οποίες ξεχωρίζουν «Η συγκριτική παθολογία των φλεγμονών» (1892) που περιλαμβάνει δύο τόμους και «Τα άτρωτα λοιμώδη νοσήματα» (1901).

Διακρίσεις

Εκτός από το βραβείο Νόμπελ ιατρικής και φυσιολογίας, ο Metchnikoff εξελέγη μέλος της Ακαδημίας St. Petersburg. Υπήρξε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Cambridge και έλαβε το μετάλλιο Copley της Βασιλικής Εταιρείας της Αγγλίας. Ακόμη, διετέλεσε αντεπιστέλλον μέλος πολλών εταιρειών, μεταξύ των οποίων και της Σουηδικής Ιατρικής Εταιρείας.

Προς τιμήν του, το 1916, ιδρύθηκε η Ιατρική Ακαδημία Metchnikoff στο St. Petersburg, που αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ιατρικές σχολές της Ρωσίας.

Επίλογος

Πέθανε από ανακοπή καρδιάς στις 15 Ιουλίου 1916 στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του ασχολήθηκε τόσο με τις αρρώστιες μάστιγες της εποχής του όσο και με τις πρωτοποριακές έρευνες κυρίως στον τομέα της γηριατρικής και της εξελικτικής εμβρυολογίας, αφήνοντας έτσι μία πλούσια κληρονομιά στους μεταγενέστερους επιστήμονες.

Πηγές: Λασκαράτος Γ. Ιωάννης, Ιστορία της Ιατρικής, 2η έκδοση, εκδόσεις Πασχαλίδης, Αθήνα 2012, Εγκυκλοπαίδεια Δομή, Wikipedia, Historical Quest, Nobel Prize Awards
 
Γεώργιος – Κωνσταντίνος Πήλιουρας
επιστροφή στην κορυφή