Κάθε Οκτώβριο, κτίρια φωτίζονται με ροζ χρώμα και η ροζ κορδέλα γίνεται υπενθύμιση για όλες τις γυναίκες: ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό, αλλά σήμερα αντιμετωπίζεται πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι πριν από μερικά χρόνια. Ο μήνας ενημέρωσης δεν αφορά μόνο την πρόληψη. Είναι και μια ευκαιρία να δούμε πώς έχει εξελιχθεί η θεραπεία και τι σημαίνει αυτό για μια γυναίκα που μόλις πήρε τη διάγνωση.
Η βασική αλλαγή συνοψίζεται σε μία λέξη: εξατομίκευση. Η θεραπεία δεν σχεδιάζεται πλέον μόνο με βάση το μέγεθος του όγκου, αλλά και με βάση τα βιολογικά χαρακτηριστικά του.
Από την «ίδια θεραπεία για όλες» στην εξατομίκευση
Ο καρκίνος του μαστού δεν είναι μία νόσος, αλλά μια ομάδα νόσων με διαφορετική συμπεριφορά. Η βιοψία δείχνει αν ο όγκος έχει ορμονικούς υποδοχείς (οιστρογόνων ή προγεστερόνης) και αν εκφράζει την πρωτεΐνη HER2. Με βάση αυτά διακρίνονται τρεις βασικοί υπότυποι:
- Ορμονοεξαρτώμενος: ο συχνότερος. Συνήθως ανταποκρίνεται στην ορμονοθεραπεία.
- HER2-θετικός: κάποτε θεωρούνταν από τους πιο επιθετικούς. Σήμερα έχει στοχευμένες θεραπείες που έχουν αλλάξει την πορεία του.
- Τριπλά αρνητικός: δεν έχει ορμονικούς υποδοχείς ούτε HER Είναι ο υπότυπος όπου η έρευνα έχει φέρει τις περισσότερες πρόσφατες εξελίξεις.
Στην πράξη, δύο γυναίκες με όγκο ίδιου μεγέθους μπορεί να χρειαστούν εντελώς διαφορετική θεραπεία. Γι’ αυτό το πλάνο θεραπείας στηρίζεται πλέον στη μοριακή ταυτότητα του όγκου.
Στοχεύουσες θεραπείες και ανοσοθεραπεία
Η μεγαλύτερη πρόοδος των τελευταίων ετών έρχεται από φάρμακα που «βλέπουν» συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του καρκινικού κυττάρου. Στον HER2-θετικό καρκίνο, οι στοχεύουσες θεραπείες έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση. Στον ορμονοεξαρτώμενο, η ορμονοθεραπεία συνδυάζεται συχνά με νεότερους στοχευμένους παράγοντες που καθυστερούν την εξέλιξη της νόσου. Μια νεότερη κατηγορία, τα συζεύγματα αντισώματος-φαρμάκου, μεταφέρει τη χημειοθεραπεία κατευθείαν στο καρκινικό κύτταρο.
Η ανοσοθεραπεία, που ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα απέναντι στον όγκο, έχει βρει θέση κυρίως στον τριπλά αρνητικό καρκίνο, σε επιλεγμένες ασθενείς. Δεν είναι κατάλληλη για όλες, και εδώ ακριβώς φαίνεται η αξία της εξατομικευμένης προσέγγισης.
Όπως επισημαίνει η Παθολόγος-Ογκολόγος Δέσποινα Τιμπλαλέξη, με εξειδίκευση στη Μοριακή Ογκολογία, η επιλογή θεραπείας γίνεται πλέον ως ένα συνδυασμένο πλάνο. Χειρουργική, ακτινοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή εντάσσονται σε μία ενιαία στρατηγική, που προσαρμόζεται στη βιολογία του όγκου και στις ανάγκες κάθε γυναίκας. Για μια ασθενή που αναζητά ογκολόγο στην Αθήνα, το κρίσιμο είναι να έχει έναν γιατρό που συντονίζει αυτή τη διαδρομή από τη διάγνωση μέχρι την παρακολούθηση.
Ο ρόλος του γονιδιακού ελέγχου
Ένα μικρό ποσοστό των καρκίνων του μαστού σχετίζεται με κληρονομούμενες μεταλλάξεις, με γνωστότερες αυτές στα γονίδια BRCA1 και BRCA2. Ο γονιδιακός έλεγχος δεν αφορά όλες τις γυναίκες. Αξίζει όμως να συζητηθεί με τον γιατρό όταν υπάρχει:
- ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών
- διάγνωση σε νεαρή ηλικία
- τριπλά αρνητικός καρκίνος
- καρκίνος μαστού σε άνδρα στην οικογένεια
Το αποτέλεσμα έχει διπλή αξία. Για την ασθενή, μπορεί να ανοίξει τον δρόμο σε συγκεκριμένες θεραπείες. Για την οικογένειά της, επιτρέπει πιο στενή παρακολούθηση και πρόληψη. Γι’ αυτό ο έλεγχος συνοδεύεται πάντα από γενετική συμβουλευτική.
Πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση
Όσο κι αν έχει προχωρήσει η θεραπεία, το πιο ισχυρό εργαλείο παραμένει η έγκαιρη διάγνωση. Όταν ο καρκίνος εντοπίζεται σε αρχικό στάδιο, οι θεραπευτικές επιλογές είναι περισσότερες και λιγότερο επιβαρυντικές.
Η τακτική μαστογραφία, στη συχνότητα και την ηλικία που συστήνει ο γιατρός, και η κλινική εξέταση από ειδικό είναι η βάση. Η αυτοεξέταση βοηθά τη γυναίκα να γνωρίζει το σώμα της και να αναφέρει έγκαιρα οποιαδήποτε αλλαγή, όπως ψηλάφημα, αλλαγή στο δέρμα ή τη θηλή, ή έκκριμα. Οι γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο χρειάζονται εξατομικευμένο πρόγραμμα παρακολούθησης, που συχνά ξεκινά νωρίτερα.
Η ενημέρωση δεν σταματά στον Οκτώβριο
Η ροζ κορδέλα θυμίζει κάθε χρόνο ότι η ενημέρωση σώζει ζωές. Το ίδιο ισχύει και μετά τη διάγνωση: η γυναίκα που γνωρίζει τις επιλογές της μπορεί να συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις για τη θεραπεία της.
Η συνεργασία με εξειδικευμένο ογκολόγο, η συζήτηση όλων των διαθέσιμων θεραπειών και, όπου χρειάζεται, η δεύτερη γνώμη αποτελούν μέρος μιας σωστής διαδρομής.
Περισσότερες πληροφορίες για τη νόσο και τις σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις μπορεί κανείς να βρει στη σελίδα της Δρ. Δέσποινας Τιμπλαλέξη για τον καρκίνο του μαστού.
